Culturele Kring 'Adriaen Poirters'
dinsdag 07 januari

Artiest: Prof.dr. Aart de Zeeuw

Aanvang: 20:00 uur

Genre: Lezing

Locatie: Tiliander - Theaterzaal Tiliander


(nog) geen kaartverkoop
T. 013 207 3333
E. info@tiliander.com

Prof.dr. Aart de Zeeuw
Emeritus Hoogleraar Economie
Universiteit van Tilburg
                       
MILIEU IS ECONOMIE
________________________________________________________________
Deze uitspraak zal bij velen verbazing oproepen. Het behoud van het milieu staat toch alleen maar de groei van de economie in de weg? Uiteraard, de serieuze milieuproblemen moeten de aandacht krijgen, maar het gaat toch wat ver om milieu als onderdeel van de economie te gaan beschouwen? Toch wordt het hoog tijd om dat wel te gaan doen.
Er lijkt, historisch gezien, ergens wat misgegaan. De klassieke economie bestudeerde en regelde wat in die tijd vooral een agrarische economie was. Het was logisch om daarin de kwantiteit en de kwaliteit van grond te betrekken. Echter, daarna zijn de economie en de economische wetenschap losgezongen van de natuurlijke omgeving. Er groeide vertrouwen in de onbeperkte mogelijkheden van de technologische ontwikkeling. In de neoklassieke economie kwam het accent te liggen op vraag en aanbod, arbeid en kapitaal, markt en groei. Er werden wel vragen gesteld of de aarde geen grenzen stelde aan de groei, maar die vragen werden niet echt serieus genomen. Wel werd er lang een discussie gevoerd over de beschikbaarheid van grondstoffen, maar daar had de economie een antwoord op: schaarste zou de prijzen verhogen en daarmee exploratie en substitutie bevorderen, zodat er geen probleem zou zijn. Zo is het tot nu toe ook gegaan.
Echter, we zijn een nieuw tijdperk ingetreden, het Anthropoceen. De invloed van de mens op de natuurlijke omgeving wordt groter en groter. Economie en economische wetenschap moeten zich aanpassen, het milieu daarbij verder integreren. Uiteindelijk gaat economie over welvaart. Welvaart heeft direct baat bij een goed milieu, zoals gezondheid, schoonheid en een stabiel klimaat. Het is ook belangrijk dat de negatieve terugkoppeling van veranderingen in het milieu op productie en consumptie een steeds grotere rol gaan spelen. Voorbeelden zijn de consequenties van de klimaatverandering en van problemen rond de gaswinning in Groningen. Deze consequenties zijn niet geprijsd, en er heeft dus geen afweging plaatsgevonden. Economie gaat over afweging, en het vinden van een optimaal pad. De conclusie is simpelweg dat niet integreren afbreuk doet aan het optimaliseren van welvaart.
De economische wetenschap heeft het probleem zo lang genegeerd dat veel mensen zich afgekeerd hebben van het huidige economisch denken. Er wordt gesproken over nieuwe economie en over ecologische economie, maar deze gedachten geven geen duidelijke handvatten voor het organiseren van de economie, en gooien de verworvenheden van het economisch denken overboord.
Beter lijkt om het economisch denken waar mogelijk te handhaven en waar nodig uit te breiden. Prijzen voor CO2-uitstoot introduceren om klimaatverandering te beteugelen is een simpele economische gedachte, die steeds nadrukkelijker door economen naar voren wordt gebracht. Vooralsnog loopt het vast op het verzet van gevestigde belangen, en op het hardnekkige probleem van het ontbreken van een internationale coördinatie. De gaswinning in Groningen had gepaard moeten gaan met het creëren van een fonds om de gevolgen van het opraken van het gas, of onvoorziene gevolgen zoals de aardbevingen, te kunnen opvangen. Noorwegen heeft dit gedaan, maar Nederland niet, en we zien nu de consequenties. De verbinding met de natuurlijke omgeving leidt ook tot uitbreidingen van het economisch denken. In natuurlijke systemen doet zich het fenomeen van kantelpunten voor, een plotselinge en permanente verandering in de eigenschappen van het systeem. Klimaat lijkt daar ook een voorbeeld van te worden. In de economische theorie zijn veranderingen echter meestal marginaal en eenvoudig omkeerbaar. Integratie van milieu vergt daarom aanpassing van dit economisch denken. In de lezing zullen deze zaken verder uitgewerkt worden.




Verder lezen :
A safe operating space for humanity, Rockström, Johan, Will Steffen, et al., Nature 461, 472-475, 2009.
Integrating economics and the environment, de Zeeuw, A., Valedictory address, Tilburg University, 2017.
Pricing Carbon and adjusting capital to fend off climate catastrophes, de Zeeuw A., van der Ploeg F.Environmental & Resource Economics 72, 1, 29-50, 2019.