Culturele Kring 'Adriaen Poirters'
dinsdag 26 november

Artiest: Prof.dr. Mirjam van Veen

Aanvang: 20:00 uur

Genre: Lezing

Locatie: Tiliander - Theaterzaal Tiliander


(nog) geen kaartverkoop
T. 013 207 3333
E. info@tiliander.com

Prof.dr. Mirjam van Veen
Hoogleraar kerkgeschiedenis
Faculteit Religie en Theologie
Vrije Universiteit Amsterdam

CALVIJN
______________________________________________________________
Weinig mensen hebben in de populaire geschiedschrijving zo’n slechte naam gekregen als Johannes Calvijn. Hij zou fanatiek zijn, intolerant, tiranniek, een mens die alle levensvreugde uit mensen kneep zoals iemand de tandpasta uit een tube kan knijpen. Met zijn volgelingen zou het nauwelijks beter zijn gesteld: mensen met dunne lippen en varkensoogjes, angstig voor het laatste gericht, naargeestige drijvers die niet alleen zichzelf maar ook anderen het plezier in het leven misgunnen. Een avond over Calvijn kan alleen maar meevallen.
Het negatieve image van Calvijn stamt uit de moderne tijd. In zijn eigen tijd, de zestiende eeuw, gold Calvijn als een erudiet geleerde, een man met charisma en visie. Met zijn vernieuwende ideeën won hij in Europa duizenden sympathisanten. Zijn beweging paste bij de nieuwe tijd die in de zestiende eeuw begon: een tijd waarin burgers zeggenschap kregen, waarin nationale talen zich stormachtig ontwikkelden, en een tijd die hunkerde naar orde en discipline om de ordeloze samenleving van de chaos te redden.
Vanuit Geneve organiseerde Calvijn een Europese beweging. In Geneve leidde de universiteit predikanten op die werden uitgezonden naar verschillende landen om op een nieuwe manier de Bijbel uit te leggen. Calvijn schreef dagelijks brieven om te lobbyen voor zijn gedachtengoed, om aanhangers een hart onder de riem te steken, of om lokale kerken advies te geven wat te doen. Met zijn traktaten en bijbelcommentaren leverde hij een grote bijdrage aan de theologie. Door de manier waarop hij het Frans gebruikte, leverde hij bovendien een nauwelijks te overschatten bijdrage aan de ontwikkeling van de Franse taal.
Onder Calvijns leiding ontwikkelde Geneve zich tot modelstad, tot het licht op de heuvel. Vervolgde protestanten die vluchtten voor de katholieke inquisitie zochten hier hun toevlucht. Calvijn, zelf vluchteling, pleitte met succes voor gastvrijheid voor de duizenden vluchtelingen die de stad overspoelden. Ironisch genoeg werd Calvijn zelf op zijn beurt er de oorzaak van dat anderen werden vervolgd. In 1553 kwam Calvijn in actie tegen Miguel Servet en verleende hij zijn steun aan de vervolging van deze ketter. Dat resulteerde uiteindelijk in de dood van Servet. Daarmee had de beweging van Calvijn zijn onschuld verloren: ook deze vernieuwingsbeweging bleek tot ouderwetse kettervervolging zeer wel in staat.
Vreemd genoeg werd het drama Servet Calvijn pas ruim na zijn dood euvel geduid. Naar zestiende-eeuws besef had Calvijn gedaan wat hij moest doen. In deze lezing sta ik stil bij het leven en het werk van Johannes Calvijn, zijn nalatenschap en de wijze waarop Calvijn in de twintigste eeuw tot aartsvader geworden is van al wat lelijke en benepen is.


Verder lezen:
Een nieuwe tijd, een nieuwe kerk. De opkomst van het ‘calvinisme’ in de Lage Landen, M.van Veen,  Zoetermeer, 2009.
Dirck Volckertsz Coornhert, M.van Veen,  Kampen, 2009.
De kunst van het twijfelen. Sebastian Castellio (1515-1563): humanist, calvinist, vrijdenker, M.van Veen, Zoetermeer, 2012.